Disfaji, yutma güçlüğü anlamına gelen bir terimdir. Yutma işlemi normalde otomatik olarak gerçekleşir, ancak bazı durumlarda bu süreçte sorunlar ortaya çıkabilir. Disfaji, yiyeceklerin veya sıvıların yutulması sırasında zorluk, ağrı veya rahatsızlık hissi ile karakterize edilen bir durumdur.
Oral faz: Bu fazda dil ve çene kasları etkili bir şekilde çalışmalıdır. Parkinson Hastalığı gibi nörolojik sorunlar, dil ve çene kaslarının yavaşlamasına ve güçsüzleşmesine neden olabilir. Sonuç olarak, çiğneme ve yutma güçlüğü ortaya çıkar.
Ancak, yutma bozukluklarına yol açan hastalıklar sadece bunlarla sınırlı değildir. Parkinson Hastalığı gibi hareket bozukluklarına neden olan hastalıkların yanı sıra, Miyastenia Gravis gibi kas zayıflığına yol açan hastalıklar, diş eksikleri gibi nedenler de oral fazdaki sorunlara katkıda bulunabilir.
Faringeal faz: Bu aşamada, çiğnenmiş yiyecek veya sıvı boğaza ilerler ve yutma refleksi başlar. İnme veya nöromüsküler hastalıklar gibi durumlar, boğaz kaslarının felç olmasına veya zayıflamasına neden olabilir. Sonuç olarak, yutma sırasında öksürük, boğulma hissi veya solunumda güçlük gibi semptomlar ortaya çıkabilir.
Yutma bozukluklarına yol açan diğer bazı hastalıklar da faringeal fazda sorunlara neden olabilir. Bunlar arasında baş boyun kanserleri, boğaz ve farinks dokularında hasara yol açarak yutma güçlüğüne sebep olabilir. Ayrıca, nöromüsküler hastalıklar da faringeal fazdaki yutma güçlüklerine katkıda bulunabilir.
Özefagial faz: Bu fazda, yutulan yiyecek veya sıvı yemek borusundan mideye doğru ilerler. Özofagus darlığı veya reflü hastalığı gibi durumlar, yemek borusunda acı, yanma veya ağrı hissi, yutma sırasında geri gelme veya göğüs ağrısı gibi semptomlara yol açabilir.
Yutma bozukluklarına yol açan hastalıklar özefagial fazdaki sorunlara da etki edebilir. Özofagus kanseri gibi durumlar, yemek borusunun daralmasına ve yutma güçlüğüne sebep olabilir. Ayrıca, reflü hastalığı yutma sırasında mide asidinin yemek borusuna geri kaçmasıyla ilgili sorunlara yol açabilir.
Hastanın öyküsü: Doktor, hastanın semptomları, semptomların başlama süresi, şiddeti, semptomların tetikleyicileri ve diğer ilgili faktörler hakkında detaylı bir öykü alır. Bu, potansiyel nedenleri belirlemek için önemli bir adımdır.
Fizik muayene: Doktor, hastanın genel sağlık durumunu değerlendirmek için bir fizik muayene yapar. Boğaz, boyun ve mide bölgesi incelenebilir.
Yutma testleri: Yutma bozukluklarının tanısında kullanılan çeşitli testler bulunmaktadır. Bunlar arasında şunlar yer alabilir:
Baryumlu yutma testi: Hastaya, baryum adı verilen bir kontrast madde içeren yiyecek veya sıvı verilir. Daha sonra röntgen çekilir ve yutma süreci izlenir. Bu test, yutma bozukluklarının nedenini ve yerini belirlemeye yardımcı olabilir.
Endoskopi: Esnek bir tüp (endoskop) kullanılarak boğaz, yemek borusu ve mide incelenir. Bu test, yemek borusu darlıkları, iltihaplanma veya diğer anormallikleri tespit etmeye yardımcı olabilir.
Manometri testi: Yemek borusu kaslarının nasıl çalıştığını ölçmek için kullanılır. Bu test, yemek borusunda hareket ve basınç ölçümleri yapar.
pH monitörizasyonu: Yemek borusu ve mide arasındaki asit düzeyini ölçmek için kullanılır. Bu test, reflü hastalığının varlığını tespit etmeye yardımcı olabilir.
İleri görüntüleme testleri: Yutma bozukluklarının nedenini belirlemek için bazen ileri görüntüleme testleri gerekebilir. Bu testler arasında bilgisayarlı tomografi (BT) taramaları veya manyetik rezonans görüntüleme (MRG) yer alabilir.
Klinik değerlendirme: Dil ve konuşma terapistleri, yutma bozukluklarına sahip hastaların klinik değerlendirmelerini yaparlar. Hastaların yutma semptomları, beslenme alışkanlıkları, ağız ve boğazda hissedilenler gibi konuları değerlendirirler. Bu değerlendirme, yutma bozukluğunun semptomları ve ciddiyeti hakkında bilgi sağlar.
Yutma testleri: Dil ve konuşma terapistleri, yutma testleri yaparak yutma sürecini değerlendirirler. Bu testler sırasında hastaların farklı yiyecek ve sıvıları yutma becerileri izlenir. Yutma sırasında ortaya çıkan zorluklar, ağrı veya rahatsızlık gibi durumlar kaydedilir. Dil ve konuşma terapistleri, yutma testlerini gerçekleştirerek yutma bozukluğunun nedenini belirlemeye ve tedavi planını oluşturmaya yardımcı olurlar.
İlaç konsistansı değerlendirmesi: Birçok yutma bozukluğu vakasında, hastaların belirli bir ilaç konsistansını daha kolay yutabilmeleri gerekebilir. Dil ve konuşma terapistleri, hastaların ilaçların doğru konsistanslarda hazırlanmasını ve yutulmasını sağlamak için önerilerde bulunabilirler.
Beslenme değerlendirmesi: Dil ve konuşma terapistleri, yutma bozukluklarına sahip hastaların beslenme ve sıvı alımıyla ilgili ihtiyaçlarını değerlendirebilirler. Hastaların beslenme düzenleri, besin alımı, kilo değişiklikleri gibi faktörleri değerlendirerek, uygun bir beslenme planı oluşturabilirler.
Tedavi ve rehabilitasyon: Dil ve konuşma terapistleri, yutma bozukluklarının tedavi ve rehabilitasyon sürecinde önemli bir role sahiptirler. Yutma terapisi, dil ve konuşma terapistleri tarafından yürütülen bir tedavi yöntemidir. Bu terapi sürecinde, hastalara yutma egzersizleri, postür ve duruş teknikleri, beslenme ve sıvı alımı stratejileri gibi yöntemler öğretilir. Ayrıca, dil ve konuşma terapistleri, hastaların uygun beslenme ve sıvı alımı için diyet değişiklikleri yapmalarına da rehberlik edebilirler.